Bir işi yapmadan sonucunu Allah’a bırakmak tevekkül müdür? Âl-i İmrân 159. ayetinde Hz. Peygamber’e insanlara danışması, kararını vermesi ve Allah’a güvenmesi öğütleniyor. Bu üç davranışı ayrı ayrı düşününce tevekkülün hazırlıksız beklemekle aynı şey olmadığı anlaşılıyor.
Ayetin Arapça metni ve tam meâli
فَبِمَا رَحْمَةٍ مِنَ اللّٰهِ لِنْتَ لَهُمْۚ وَلَوْ كُنْتَ فَظًّا غَلٖيظَ الْقَلْبِ لَانْفَضُّوا مِنْ حَوْلِكَۖ فَاعْفُ عَنْهُمْ وَاسْتَغْفِرْ لَهُمْ وَشَاوِرْهُمْ فِى الْاَمْرِۚ فَاِذَا عَزَمْتَ فَتَوَكَّلْ عَلَى اللّٰهِۜ اِنَّ اللّٰهَ يُحِبُّ الْمُتَوَكِّلٖينَ
Âl-i İmrân 3:159 — Diyanet Kur’an Yolu
Demek mahza Allah’tan bir rahmet iledir ki sen onlara yumuşak bulundun, eğer katı yürekli bir nobran olsa idin elbette etrafından dağılmış gitmişlerdi. O hâlde kusurlarını affet de günahlarına istiğfar ediver ve emirde re’ylerini al, sonra da azmettin mi artık Allah’a mütevekkil ol, çünkü Allah mütevekkil olanları sever.
Elmalılı Muhammed Hamdi Yazır, Hak Dini Kur’an Dili — özgün (sadeleştirilmemiş) meâl. Kaynağı kontrol et.
Karar vermeden önce danışmak
Ayetin önemli bir kısmı istişareyle ilgili. Hz. Peygamber’e çevresindekilerle yumuşak bir şekilde ilişki kurması, onları bağışlaması ve iş hakkında onlara danışması bildiriliyor. Karar verdikten sonra ise Allah’a tevekkül etmesi isteniyor. Diyanet Kur’an Yolu tefsiri bu sırayı açıklarken tevekkülün gerekli tedbirleri terk etmek anlamına gelmediğini özellikle belirtiyor.
İnsanların her soruya tek başına cevap vermesi mümkün değil. Bazen bilgimiz eksik olur, bazen de bir konuda bizden daha fazla deneyimi bulunan biri vardır. Böyle zamanlarda güvenilir insanlardan görüş istemek kararın parçasıdır. Danışmak, sorumluluğu başkasına bırakmakla karıştırılmamalı; sonuçta verilen kararın gerektirdiği işleri de yapmak gerekir.
Tedbir ile güven aynı anda olabilir mi?
Bir öğrenci sınava hazırlanırken çalışması, eksiklerini tamamlaması ve yardım istemesi gerektiğini bilir. Bunları yapmadan yalnız iyi bir sonuç beklemesi, Diyanet’in tevekkül açıklamasındaki gayret ve tedbir anlayışına uymaz. Buna karşılık çalışmış bir öğrenci de her sonucu bütünüyle kontrol edemez. Kaygılandığı zaman elinden geleni yaptığını hatırlaması anlamlı olabilir.
Benzer bir durum yolculuğa çıkarken de yaşanır. Yola hazırlanır, araçla ilgili gerekli kontrolleri yapar, hava durumuna bakarız. Yine de bütün ihtimalleri önceden belirleyemeyiz. Bu örnekler ayet veya hadis metni değil; istişare, tedbir ve güvenin günlük hayatta birlikte bulunabileceğini gösteren durumlar.
Tevekkül neyi garanti etmez?
Âl-i İmrân 159, alınan her kararın beklediğimiz sonuca ulaşacağını söylemez. Bir işe özenle hazırlanmış olmak da o işin mutlaka başarıyla biteceği anlamına gelmez. Tevekkülü belirli bir dünyevî kazanımın garantisi gibi anlatırsak ayetin söylemediği bir vaatte bulunmuş oluruz.
Burada asıl sorumluluğumuz, elimizdeki bilgiyi dikkatle değerlendirmek, uygun kişilere danışmak ve gerekeni yapmaktır. Allah’a güvenme öğüdü, bu çabanın yerine konulmamalı.
Karar verirken tevekkülün yeri
Âl-i İmrân 159’un yalnız son cümlesini alıntılayıp ‘Allah’a güven’ demek kolay. Fakat ayet daha önce ilişkilerin nasıl yürütüleceğini de anlatır. Hz. Peygamber’in çevresindekilere yumuşak davranması, onları bağışlaması ve iş hakkında danışması zikredilir. Karar ve tevekkül bu akışın sonunda gelir. Bu nedenle tefsir okurken sadece aradığımız kelimeye değil, ayetin bütün anlatımına da bakmak gerekir.
Bazı kararlar birden fazla kişiyi etkiler. Aile içinde bir taşınma kararı, ortak yürütülen bir iş veya önemli bir harcama düşünülürken yalnız bir kişinin isteğini değil, konudan etkilenecek diğer insanların durumunu da değerlendirmek gerekebilir. Danışmanın kendisi, çıkan bütün görüşlere otomatik olarak uyacağımız anlamına gelmez. Bilgileri dinledikten sonra bir karar vermek, ayette ayrıca anılan sorumluluktur.
Tedbirin sınırını da gerçekçi görmek gerekir. Elimizden gelen her şeyi yapmış olsak bile yeni bilgi çıkabilir, şartlar değişebilir. Bunun için plan yapmak gereksiz değildir. Önce yapılabilecekleri yapmak, sonra elde edemediğimiz sonuç için kendimizi her şeyin mutlak hâkimi saymamak, tevekkülü anlamamıza yardımcı olur. Burada hiçbir planın mutlaka gerçekleşeceğini vaat etmiyoruz; Kur’an’daki güven öğüdünü bir başarı formülüne dönüştürmüyoruz.
Bir başka yanlışlık, ‘nasıl olsa Allah’a güveniyorum’ diyerek bize bırakılmış işi yapmamaktır. Böyle bir tutum diğer insanların hakkını da etkileyebilir. Diyanet tefsirinde tevekkülün tedbirleri terk etmek olmadığı açıklanır. Öğrenci çalışır, çalışan görevini yerine getirir, karar veren insan bilgi toplar. Bunların sonrasında Allah’a güvenmek, sorumluluğu ortadan kaldırmadan insanın sınırını kabul etmesidir.




Bir yanıt yazın